محمد حسن خان اعتماد السلطنه

523

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

پسرعموى خود مصطفى خان نوائى نير السلطان شد ( جمعه 28 جمادى الاولى 1311 ) و بنابراين اولاد او از طرف مادر از اعقاب محمد حسن خان اعتماد السلطنه هستند . ضياء الملك ، ميرزا زكى ( ص 44 - ص 21 چاپ اول ) از اهل تفرش و نوكر امير اصلان خان مجد الدوله دائى شاه بود و چون با خانم او زينت الدوله دختر فتحعلى شاه ارتباط نامناسب پيدا كرد مجد الدوله او را از خود دور كرد و او مستوفى بنائى شد . در 1282 وزير عبد الصمد ميرزا برادر شاه حاكم طهران گشت و در 1286 كه وزير بهرام ميرزاى معز الدوله حاكم خوزستان بود ملقب به ضياء الملك شد و در سال بعد خودش حاكم آنجا گرديد . در اواخر سال 1288 اين سمت او تجديد شد . در 1294 از طرف محمد رحيم خان علاء الدوله حكمران گيلان به آن منطقه فرستاده شد و چون از اين مأموريت برگشت گويا مقصر بود كه در اصطبل شاهى بست نشست و حتى زن او هم كه همان زينت الدوله باشد او را از خانه بيرون كرد . اما در تاريخ 2 ذيقعدهء 1298 وزير وظايف و اوقاف گرديد و سرانجام روز پنجشنبه 17 جمادى الاولى 1302 به فلاكت و مسكنت درگذشت . وزير نظام ، استاد حسين كاشانى ( ص 45 - ص 22 چاپ اول ) پسر محمد تقى خان معمارباشى و برادر منير السلطنه زن ناصر الدين شاه و دائى كامران ميرزاى نايب السلطنه ، در آغاز مانند پدر خود بنا و بعد رئيس ادارهء بنائى ديوان اعلى بود يعنى عنوان معمارباشيگرى داشت . در شوال 1273 هنوز بنا بود ( مجلهء بررسيهاى تاريخى شماره‌هاى 44 و 45 سند شمارهء 21 ) و عنوان « خانى » به او داده شد . در 1299 وزير نظام لقب گرفت و به سمت وزارت طهران منصوب شد . لقب وزير نظام و تصدى خزانهء نظام تا آخر عمر با وى بود و چون وزارت جنگ و حكومت طهران هردو با كامران ميرزا خواهرزاده‌اش بود در اين سمتها معارض نداشت . وزير نظام مردى بود بيسواد ولى باهوش و با تجربه و بسيار سفاك و سرانجام در شب شنبه 8 صفر 1309 درگذشت . اعتماد السلطنه دربارهء او مىگويد « بسيار بسيار آدم قابلى بود . البته دوكرور مال دارد . . . » و چون بلاعقب بود همه نصيب خواهرزاده‌اش كامران ميرزا شد . فقط خواهرش منير السلطنه مدرسهء سيد نصر الدين را از مال او به نام او ساخت كه قريب شصت هزار تومان خرج آن شد و اين مدرسه در روز شنبه 6 ذى القعده 1311